Кара‑Суу · 1939

Карыпкул и Рысбү

Аманбек Карыпкулов родился в 1939 году в селе Кара‑Суу Таласского района Таласской области. Он вырос в семье, где ценились труд, ответственность и забота о людях.

Его отец, Карыпкул Орозалиев, был деятельным и уважаемым человеком. Он возглавлял колхоз, занимал другие ответственные должности, но при этом всегда оставался близким к простым людям. Особую заботу он проявлял о нуждающихся, сиротах, вдовах и способных детях, которым требовалась поддержка.

Мать, Рысбү Исмаилова, отличалась душевной чистотой, добротой и светлым характером. Она была надёжной опорой для мужа и детей, пользовалась большим уважением односельчан. Без её участия не обходились традиционные обряды и важные события в жизни села.

Кара‑Суу и Талас · 1940‑е–1957

От школьной скамьи — к выбору жизненного пути

С детства Аманбек отличался любознательностью, тягой к знаниям и любовью к спорту, особенно к борьбе и волейболу.

В семь лет Аманбек Карыпкулов пошёл в школу. С детства он отличался любознательностью, тягой к знаниям и любовью к спорту, особенно к борьбе и волейболу.

После окончания средней школы № 1 города Таласа Аманбек продолжил образование в сельском профессионально-техническом училище № 6, где получил специальность комбайнера-механизатора. Он окончил училище с отличными результатами.

В 1957 году Карыпкулов работал механизатором в колхозе имени Жданова. Так ещё в юности он на собственном опыте познакомился с сельским трудом и жизнью простых людей.

Талас · 1957

Выбор педагогического института

Благодаря отличной учёбе ему рекомендовали поступать в сельскохозяйственный институт во Фрунзе, однако Аманбек выбрал педагогическое образование.

Благодаря отличной учёбе ему рекомендовали поступать в Сельскохозяйственный институт во Фрунзе. Однако по совету старшего брата Дилдебека Аманбек выбрал педагогическое образование и поступил в Пржевальский государственный педагогический институт.

Этот выбор определил его дальнейший путь в науку, образование и общественную деятельность.

Пржевальск · 1957–1962

Студенческие годы

Поступление на факультет русского языка и литературы стало важным этапом в жизни Аманбека Карыпкулова.

Поступление на факультет русского языка и литературы Пржевальского государственного педагогического института стало важным этапом в жизни Аманбека Карыпкулова. Он не только успешно учился, но и активно участвовал в общественной жизни института. Уже на третьем курсе его избрали секретарём комсомольской организации факультета, что говорило о доверии со стороны студентов и преподавателей. За отличную учёбу и общественную активность Аманбек Карыпкулов был удостоен Ленинской стипендии.

Студенческие годы стали для него судьбоносными не только в профессиональном, но и в личном плане. Именно в институте он встретил свою будущую супругу Клару Хусаиновну Джидееву — одну из самых ярких студенток, круглую отличницу и Ленинскую стипендиатку. Чтобы привлечь её внимание, Аманбек стремился быть во всём первым: ещё усерднее учился, активно участвовал в общественной жизни и вскоре сам стал отличником и заметным активистом.

Их знакомство переросло в большую любовь и счастливую семейную жизнь. Клара Хусаиновна стала для него не просто супругой, но и близким другом, надёжной опорой и источником вдохновения. Известный учёный и педагог, автор учебников, она посвятила жизнь образованию и воспитанию молодёжи, дав путёвку в жизнь тысячам студентов.

В 1961 году во время педагогической практики Аманбек Карыпкулов впервые преподавал школьникам.

В 1962 году Аманбек Карыпкулов с отличием окончил институт и был приглашён остаться в нём преподавателем. В этой должности он проработал два года.

Пржевальск и Фрунзе · 1962–1968

От преподавания к аспирантуре

После окончания института Аманбек Карыпкулов два года преподавал в нём русский язык и литературу.

В 1964 году по рекомендации ректора института Р. Айнекенова Аманбек Карыпкулов поступил в аспирантуру Кыргызского государственного университета по специальности «Философия» и переехал во Фрунзе.

Его научным руководителем стал заведующий кафедрой философии, кандидат философских наук, доцент Асанбек Табалдиев — талантливый учёный, новатор и организатор научной работы, активно сотрудничавший с ведущими исследователями Советского Союза.

Фрунзе и Талас · 1964–1969

Рост культурных потребностей села

Темой кандидатской диссертации стало исследование «Рост культурных потребностей советских крестьян» на материале Киргизской ССР. В ходе работы были проведены социологические исследования в колхозах Таласской области, разработаны анкеты и собран обширный фактический материал.

На основе его анализа Аманбек Карыпкулов выявил основные тенденции эволюции культурных потребностей сельского населения, особенно кыргызского крестьянства, и сделал научно обоснованные выводы. Исследование было успешно завершено защитой кандидатской диссертации в 1969 году.

Официальным оппонентом диссертации был назначен один из ведущих советских социологов Лев Наумович Коган. Он высоко оценил исследование, отметив не только его научный уровень, но и практическую значимость рекомендаций по развитию сельских культурно-просветительных учреждений.

Впоследствии Лев Коган стал научным наставником и близким другом Карыпкулова; под его руководством была подготовлена докторская диссертация.

Фрунзе · 1969–1983

Образование как основа развития общества

После окончания аспирантуры Аманбек Карыпкулов остался работать на кафедре философии Кыргызского государственного университета.

С первых лет работы в университете он рассматривал образование не только как передачу знаний, но и как важнейшую основу развития личности, общества и государства. Впоследствии эта идея стала одной из центральных в его научном творчестве.

Аманбек Карыпкулов стал автором десятков исследований, книг и монографий, посвящённых вопросам науки, образования и их роли в общественном развитии.

В 1981 году вышли работы «Диалектика интернационального и национального в культуре» и «Советский Киргизстан на этапе развитого социализма». В 1982 году была опубликована 447‑страничная монография «Народное образование в развитом социалистическом обществе».

В 1979 году Карыпкулова избрали членом-корреспондентом Академии наук Киргизской ССР, а в 1983 году он стал доктором философских наук. Позднее получил звания профессора и академика Национальной академии наук Кыргызской Республики.

Фрунзе · 1968–1983 · 29–44 года

От инструктора до заведующего отделом

В 1968 году в жизни Аманбека Карыпкулова начался новый этап: молодого преподавателя и исследователя пригласили на работу в ЦК Компартии Киргизии.

В 1968 году в жизни Аманбека Карыпкулова начался новый этап. Молодой преподаватель и исследователь был приглашён на работу в Центральный комитет Компартии Киргизии.

В ЦК он прошёл большой профессиональный путь — от инструктора до заведующего отделом науки и учебных заведений. В круг его ответственности входили вопросы развития научных учреждений и высших учебных заведений, подготовки учёных и педагогов, совершенствования школьного образования и воспитания, а также улучшения работы системы здравоохранения.

С 1973 по 1983 год Карыпкулов возглавлял отдел науки и учебных заведений. С 1975 года он одновременно избирался депутатом Верховного Совета Киргизской ССР.

Фрунзе · 1983–1985 · 44–46 лет

Секретарь ЦК по идеологической работе

Это была одна из ключевых должностей в руководстве республики, связанная с вопросами образования, науки, культуры, общественной жизни и воспитания.

В 1983 году Аманбека Карыпкулова назначили секретарём ЦК Компартии Киргизии по идеологической работе. Это была одна из ключевых должностей в руководстве республики, связанная с вопросами образования, науки, культуры, общественной жизни и воспитания.

Государственную работу он продолжал совмещать с научными исследованиями. В 1979 году Аманбек Карыпкулов был избран членом-корреспондентом Академии наук Киргизской ССР, а в 1983 году стал доктором философских наук. Эти достижения показали, что административная деятельность не отдалила его от науки, которая оставалась одним из главных направлений его жизни.

В марте 1985 года Аманбек Карыпкулов был избран председателем Верховного Совета Киргизской ССР.

Фрунзе · март–декабрь 1985

Один из высших руководителей республики

За сравнительно короткое время он прошёл путь от преподавателя и исследователя до одного из высших руководителей республики.

Одновременно Аманбек Карыпкулов участвовал в работе высшего представительного органа республики. Он избирался депутатом Верховного Совета Киргизской ССР, а 26 марта 1985 года был избран председателем Верховного Совета Киргизской ССР.

Он вёл сессии высшего представительного органа и отвечал за организацию его работы. За сравнительно короткое время Карыпкулов прошёл путь от преподавателя и исследователя до одного из высших руководителей республики.

В период его председательства республика принимала премьер-министра Индии Раджива Ганди.

13 декабря 1985 года Карыпкулов оставил должность председателя. После семнадцати лет в центральном партийном аппарате он вернулся к преподаванию и исследованиям.

Фрунзе и Бишкек · 1976–1995

Энциклопедическое дело в Кыргызстане

В первые годы независимости система науки, культуры и книгоиздания переживала серьёзные перемены.

В 1992 году Аманбек Карыпкулов возглавил Кыргызскую энциклопедию. Это был сложный период первых лет независимости, когда система науки, культуры и книгоиздания переживала серьёзные перемены.

Под его руководством продолжалась подготовка крупных энциклопедических изданий, посвящённых регионам Кыргызстана, истории, культуре и национальному наследию.

С 1976 года, с момента выхода первого тома «Кыргызской советской энциклопедии», Карыпкулов входил в состав её главной редакции и принимал участие в подготовке всех шести томов, последний из которых вышел в 1980 году.

Его научно-редакторская деятельность продолжилась и в последующие годы. Аманбек Карыпкулов был членом главной редакции отдельного тома «Энциклопедии Киргизской ССР», изданного в 1982 году, а также «Национальной энциклопедии Кыргызстана», вышедшей в 2001 году.

В 1994 году вышла двуязычная 718‑страничная энциклопедия «Чүй облусу / Чуйская область». Библиографическая запись связывает это издание с Аманбеком Карыпкуловым; в те же годы была подготовлена энциклопедия Таласской области.

Особенной частью этой работы стало издание в 1995 году двухтомной «Манас-энциклопедии». В её выходных данных Аманбек Карыпкулов и Р. Сарыбеков указаны редакторами. Издание было специально посвящено 1000‑летию эпоса и объединило обширные сведения о манасчы, исследователях, героях, сюжетах и истории изучения «Манаса».

Бишкек · 1994–1996

Сохранение издательской системы

Важной задачей оставалось сохранение издательской системы и выпуска учебной и научной литературы.

В 1994 году Аманбек Карыпкулов возглавил государственный концерн «Акыл». Это был сложный период первых лет независимости, когда система науки, культуры и книгоиздания переживала серьёзные перемены.

Важной задачей оставалось сохранение издательской системы и выпуска учебной и научной литературы.

В единую структуру концерна вошли издательства «Кыргызстан», «Мектеп», «Адабият», «Госкомиздат» и «Ала-Тоо». Карыпкулов отвечал за содержание изданий и координировал редакционную и производственную работу.

Концерн продолжал выпуск учебной, научной и культурной литературы и участвовал в программе «Манас-1000».

Бишкек и Талас · 1994–1995

Тысячелетие великого эпоса

Особое место в деятельности Аманбека Карыпкулова занимает подготовка и проведение 1000‑летия эпоса «Манас» в 1995 году. Он возглавлял организационную комиссию по проведению юбилея, став одним из руководителей масштабной государственной работы, призванной представить духовное наследие кыргызского народа всему миру.

Подготовка к тысячелетию объединила государственные структуры, учёных, деятелей культуры и представителей разных стран. Проводились научные и культурные мероприятия, издавались книги и исследования, а сам юбилей стал одним из крупнейших событий первых лет независимого Кыргызстана.

В Таласе создавались комплексы «Манастын айылы» и «Манас ордо», в Бишкеке проходил симпозиум «Манас и мировое эпическое наследие». В юбилейной программе участвовали более 130 учёных и представители свыше 60 стран; было выпущено больше 50 изданий и более десяти фильмов.

Аманбек Карыпкулов был автором вступительной статьи к изданию эпоса, в которой представил глубокий научный анализ значения «Манаса» как уникального культурного и духовного наследия кыргызского народа. Эта работа получила высокую оценку специалистов и была признана манасоведами одним из содержательных и глубоких исследований, посвящённых осмыслению идейно-художественного и историко-культурного значения эпоса.

Тысячелетие эпоса «Манас» стало одним из наиболее значимых проектов в деятельности Аманбека Карыпкулова, проектом, в котором соединились его опыт государственного деятеля, учёного, организатора и руководителя издательской отрасли.

Бишкек · 1996–1998

Новое время кыргызского телевидения

В 1996 году Аманбек Карыпкулов возглавил Государственную телерадиовещательную компанию Кыргызстана.

В 1996 году Аманбек Карыпкулов возглавил Государственную телерадиовещательную компанию Кыргызстана — КТР.

За годы его руководства КТР кардинально преобразилась. Была существенно обновлена техническая база: для телерадиокомпании закупили в Иране современное на тот момент профессиональное телевизионное оборудование. Эфирное время кыргызского телевидения увеличилось с 4–5 до 17 часов в сутки, что стало важным шагом в развитии национального вещания.

При техническом обновлении использовался план, подготовленный Японским агентством международного сотрудничества и NHK Integrated Technology. В телекомпании появились информационный центр «Ала-Тоо» и продюсерские центры «Нур» и «Ата-Журт».

Особое внимание Аманбек Карыпкулов уделял и коллективу. Впервые для сотрудников КТР были построены жилые дома, что позволило многим работникам телерадиокомпании получить собственное жильё. Повышалась заработная плата, укреплялась материальная база, создавались условия для творческой и профессиональной работы.

Кыргызстан · 1998–2001

Государственная корпорация и общенациональная сеть

В 2001 году корпорации передали шесть областных телерадиокомпаний.

16 марта 1998 года телерадио преобразовали в Государственную телерадиовещательную корпорацию Кыргызской Республики. Реорганизацию редакций и продюсерских центров провели без перерыва в вещании.

В 1998 году научные заслуги Карыпкулова были отмечены Государственной премией Кыргызской Республики в области науки и техники.

В январе 2001 года корпорации передали шесть областных телерадиокомпаний, и она стала общенациональной сетью. Опыт этой работы Карыпкулов позднее описал в книге «КТР: Испытание временем».

Бишкек · 2001–2002

Исполнительская дисциплина и ответственность

В 2001 году Аманбек Карыпкулов возглавил Администрацию Президента Кыргызской Республики. Одним из главных направлений его работы стало укрепление исполнительской дисциплины и персональной ответственности руководителей государственных органов. При нём заметно усилилась роль коллегии Администрации, где рассматривались результаты работы ведомств и должностных лиц. В прессе того времени её влияние даже образно сравнивали с прежним Политбюро.

Одновременно он участвовал в реализации судебной реформы, преобразованиях в сфере здравоохранения, государственного и местного управления, занимался вопросами аграрной политики и развития новых механизмов разрешения земельных и имущественных споров.

Период его руководства Администрацией Президента запомнился прежде всего стремлением сделать государственный аппарат более организованным, требовательным и ответственным за принимаемые решения.

22 мая 2002 года Карыпкулов оставил должность. 15 июля того же года его назначили чрезвычайным и полномочным послом Кыргызской Республики в Турции.

Анкара и Скопье · 2002–2005 · 63–66 лет

Дипломатическая служба

Его умение убеждать, выстраивать диалог и находить взаимопонимание особенно ярко проявилось на дипломатической службе.

В 2002–2005 годах Аманбек Карыпкулов был Чрезвычайным и Полномочным Послом Кыргызской Республики в Турции, а также в Македонии по совместительству. Его умение убеждать, выстраивать диалог и находить взаимопонимание особенно ярко проявилось на дипломатической службе.

Этот период стал временем заметного оживления кыргызско-турецкого экономического сотрудничества. Аманбек Карыпкулов проводил активные встречи с предпринимателями и промышленниками Турции, приглашая их инвестировать в кыргызскую экономику.

В 2003 году он провёл переговоры с Реджепом Тайипом Эрдоганом, вручил верительные грамоты президенту Ахмету Недждету Сезеру и встретился с бывшим президентом Сулейманом Демирелем.

В том же году в Стамбуле вышла книга Карыпкулова «КТР: Испытание временем».

В 2004 году он лично привёз в Талас представителей крупных турецких компаний Arbel и Sammex. После встреч с местными властями и фермерами стороны договорились создать систему долгосрочного сотрудничества по закупке таласской фасоли.

В том же 2004 году турецкая компания получила участок в Бишкеке под будущий VEFA Center — один из наиболее известных турецких инвестиционных проектов в Кыргызстане.

Особое внимание он уделял и историко-культурным связям двух братских народов. В октябре 2004 года в турецком Изнике, у исторического «Кыргызлар тюрбеси», был установлен созданный в Кыргызстане скульптором Тургунбаем Садыковым памятник кыргызскому баатыру в память о кыргызских воинах, сражавшихся за Изник.

14 декабря 2004 года Карыпкулов вручил верительные грамоты президенту Бранко Црвенковскому как первый чрезвычайный и полномочный посол Кыргызстана в Македонии. Обсуждались проекты соглашений о торгово-экономическом сотрудничестве, предотвращении двойного налогообложения и защите инвестиций.

Дипломатическая служба стала завершающим крупным этапом государственной деятельности Аманбека Карыпкулова, в котором его многолетний опыт был направлен на укрепление дружбы, экономического сотрудничества и исторических связей Кыргызстана и Турции.

25 апреля 2005 года дипломатическая миссия Карыпкулова завершилась, и он вернулся в Кыргызстан.

Клара, дети и внуки · 1959–2026

Семья: продолжение традиций

Наука, книги, образование, культура, уважение к труду и знаниям составляли естественную атмосферу их дома.

Особое место в жизни Аманбека Карыпкулова всегда занимала семья. Рядом с ним на протяжении многих лет была его супруга Клара Хусаиновна Джидеева — профессор, выдающийся учёный-филолог, литературовед и педагог. Особое место в её научной деятельности занимало изучение творчества Александра Пушкина; её знали как одного из крупных исследователей пушкинского наследия советской филологической школы.

Клара Джидеева — автор десятков научных трудов, монографий, учебников и учебно-методических пособий. Она много лет преподавала и внесла большой вклад в развитие филологического образования и подготовку педагогических кадров Кыргызстана.

Аманбек Карыпкулов и Клара Джидеева были не только супругами, но и союзом двух крупных учёных, педагогов и интеллектуалов своего времени. Наука, книги, образование, культура, уважение к труду и знаниям составляли естественную атмосферу их дома. Вместе они воспитали троих детей — Элеонору, Нурлана и Асель, передав им уважение к образованию, ответственность и стремление состояться в выбранном деле.

Старшая дочь, Элеонора Карыпкулова, продолжила научно-педагогическую традицию родителей. Кандидат филологических наук, преподаватель кыргызского языка, она на протяжении многих лет работает в Американском университете в Центральной Азии и занимается научной и преподавательской деятельностью.

Сын, Нурлан Карыпкулов, выбрал путь в сфере управления и бизнеса. В разные годы он возглавлял ГАО «Кыргызтамакаш», занимал руководящую должность в «Кыргызтамекиси», продолжил профессиональную деятельность в нефтяной отрасли, был заместителем генерального директора ОсОО «Газпром нефть Азия», а позднее руководил «Бишкек Петролиум».

Младшая дочь, Асель Карыпкулова, также связала свою жизнь с просветительской сферой, проработав в Кыргызском национальном университете, где руководила Управлением внешних связей.

Эти традиции получили продолжение и во внуках. Семетей Аманбеков — кыргызстанский журналист, интервьюер, расследователь, медиаменеджер и общественный деятель. Его многолетняя профессиональная деятельность связана с журналистскими расследованиями, общественно значимыми темами, большими интервью, авторскими подкастами и созданием медиапроектов. Он руководил средствами массовой информации, участвовал в работе профессиональных журналистских организаций, занимается вопросами защиты свободы слова и прав журналистов.

Большая семья Аманбека Карыпкулова и Клары Джидеевой продолжается и в других внуках. Аймончок окончила АУЦА и в 2015–2018 годах получила степень магистра наук в Кильском университете в Германии. Иман после окончания АУЦА работает финансовым менеджером в ЗАО «Кока-Кола Бишкек Боттлерс». Арууке после окончания АУЦА продолжила обучение в магистратуре Анкарского университета и в настоящее время работает в маркетинговом агентстве. Баина учится в школе «Эпсилон».

Сегодня растёт уже следующее поколение рода — правнуки Айлун, Алман и Аурель.

Разные поколения этой семьи выбрали разные дороги — науку, образование, управление, бизнес, журналистику и общественную деятельность. Но их объединяет то, что было заложено ещё в доме Аманбека Карыпкулова и Клары Джидеевой: уважение к знаниям, трудолюбие, ответственность, культура и стремление быть полезными обществу.

Наследие Аманбека Карыпкулова продолжается не только в его книгах, научных трудах и государственных делах. Оно живёт в его семье, в детях, внуках и правнуках, которым были переданы его главные ценности: уважение к знаниям и людям, ответственность за своё дело и любовь к Кыргызстану.

Наука и государственная служба · 1969–2008

Память и наследие: жизнь, посвящённая стране

Аманбек Карыпкулов ушёл из жизни в 2008 году, оставив после себя наследие, которое невозможно свести к одной профессии или одной государственной должности.

Аманбек Карыпкулов ушёл из жизни в 2008 году, оставив после себя наследие, которое невозможно свести к одной профессии или одной государственной должности. Учёный и педагог, государственный деятель и организатор, руководитель национального телерадио и дипломат, на каждом этапе своей жизни он был связан с развитием Кыргызстана, его образования, науки, культуры и государственных институтов.

Его научное наследие насчитывает десятки трудов по философии, образованию и культуре. Под его пером вышло более 100 научных работ, в том числе 20 книг. Среди наиболее известных — «Народное образование в развитом социалистическом обществе», «Интернациональное воспитание в средней школе в условиях обновления общества», а также написанная на основе многолетнего опыта руководства национальным телерадио книга «КТР. Испытание временем».

Говоря о научной деятельности академика Аманбека Карыпкулова, невозможно обойти его значительный вклад в развитие энциклопедического дела в Кыргызстане. С 1976 года, с момента выхода первого тома «Кыргызской советской энциклопедии», он входил в состав её главной редакции и принимал участие в подготовке всех шести томов.

Важным вкладом учёных Отделения общественных наук в развитие отечественной науки стало создание многотомной «Истории Киргизской ССР», «Очерков истории Коммунистической партии Киргизии», энциклопедических и учебных изданий по истории, философии, экономике, педагогике, изобразительному искусству и другим направлениям. Среди них — «Кыргыз тарыхы», «Философия», «Экономика», «Кыргыз педагогикасы», «Кыргыз сүрөт искусствосу» и другие фундаментальные труды.

Научные заслуги Аманбека Карыпкулова получили высокое признание. Он стал доктором философских наук, профессором, академиком Национальной академии наук Кыргызской Республики, а в 1998 году — лауреатом Государственной премии Кыргызской Республики в области науки и техники. За многолетний труд он был дважды награждён орденом Трудового Красного Знамени, медалями СССР и Кыргызской Республики, Почётными грамотами Верховного Совета Киргизской ССР.

Но главным его наследием стали не только звания и награды, а конкретные дела. Работа по развитию науки и образования, руководство Верховным Советом, сохранение национального книгоиздания в первые годы независимости, организация тысячелетия эпоса «Манас», обновление Кыргызского телерадио, укрепление дисциплины государственного управления и развитие отношений Кыргызстана с Турцией — всё это стало частью истории страны.

Кара‑Суу · 2009–2026

Школа носит его имя

В 2009 году средней школе села Кара‑Суу присвоили имя Аманбека Карыпкулова, в школе создали музей и установили памятник.

Память об Аманбеке Карыпкулове сохраняется и на его малой родине. В 2009 году средней школе села Кара‑Суу было присвоено его имя, в школе создан музей, а на территории установлен памятник.

В 2025 году здание впервые со времени постройки капитально отремонтировали; в обновлённой школе учились около шестисот детей.

В школьном музее хранятся фотографии, книги и материалы о его учёбе, научной работе, государственной и дипломатической службе. В одном из учебных классов рядом с доской висит портрет Карыпкулова.

Сегодня школа имени Аманбека Карыпкулова продолжает работать и воспитывать новые поколения детей. В её классах каждый день идут обычные уроки.

Послесловие

Наследие, которое остаётся

Память об Аманбеке Карыпкулове живёт прежде всего в делах, совершённых им для Кыргызстана.

Его жизненный путь — от сельского мальчика из Кара‑Суу до академика, руководителя высших государственных органов и посла Кыргызской Республики — стал примером того, как знания, труд и служение обществу могут превратиться в наследие, которое остаётся после человека. Память об Аманбеке Карыпкулове живёт в его книгах и научных трудах, в государственных и культурных проектах, в истории кыргызского телевидения, в «Манасе», в школе, носящей его имя, и прежде всего — в делах, совершённых им для Кыргызстана.

Кара-Суу · 1939

Карыпкул жана Рысбү

Аманбек Карыпкулов 1939-жылы Талас облусунун Талас районундагы Кара-Суу айылында төрөлгөн. Ал эмгек, жоопкерчилик жана адамдарга кам көрүү бааланган үй-бүлөдө чоңойду.

Атасы Карыпкул Орозалиев ишмер, элге кадырлуу адам эле. Ал колхозду жетектеп, башка да жооптуу кызматтарды аркалап жүргөн, бирок карапайым элден эч качан алыстаган эмес. Муктаждарга, жетим-жесирлерге жана колдоого муктаж зээндүү балдарга кам көрүүнү адамдык парз деп билчү.

Апасы Рысбү Исмаилова жан дүйнөсүнүн тазалыгы, боорукердиги жана жаркын мүнөзү менен айырмаланчу. Күйөөсү менен балдары үчүн ишенимдүү жөлөк, айылдаштары үчүн кадырлуу адам эле. Айылдагы салттуу жөрөлгөлөр да, маанилүү окуялар да анын катышуусуз өтчү эмес.

Кара-Суу жана Талас · 1940-жылдар–1957

Мектеп партасынан — өмүр жолун тандоого

Аманбек бала кезинен зээндүүлүгү, билимге умтулуусу жана спортко, айрыкча күрөш менен волейболго болгон сүйүүсү менен айырмаланчу.

Аманбек Карыпкулов жети жашында мектепке барды. Бала кезинен билимге умтулуп, күрөш менен волейболго өзгөчө кызыкчу.

Талас шаарындагы № 1 орто мектепти аяктагандан кийин Аманбек билимин № 6 айылдык кесиптик-техникалык окуу жайында улантып, комбайнер-механизатор адистигине ээ болду. Окуу жайын эң жакшы көрсөткүчтөр менен аяктады.

1957-жылы Карыпкулов Жданов атындагы колхоздо механизатор болуп иштеди. Айыл эмгегин жана карапайым адамдардын турмушун ошондо эле өз тажрыйбасынан таанып-билди.

Талас · 1957

Педагогикалык институтту тандоо

Мыкты окуганы үчүн ага Фрунзедеги айыл чарба институтуна тапшыруу сунушталган, бирок Аманбек педагогикалык билимди тандады.

Мыкты окуганы үчүн ага Фрунзедеги Айыл чарба институтуна тапшырууну сунуш кылышты. Бирок агасы Дилдебектин кеңеши менен Аманбек педагогикалык билимди тандап, Пржевальск мамлекеттик педагогикалык институтуна тапшырды.

Бул тандоо анын илимдеги, билим берүүдөгү жана коомдук ишмердиктеги андан аркы жолуна багыт берди.

Пржевальск · 1957–1962

Студенттик жылдар

Пржевальск мамлекеттик педагогикалык институтунун орус тили жана адабияты факультетине тапшыруу Аманбек Карыпкуловдун өмүрүндөгү бурулуш учур эле.

Институттун орус тили жана адабияты факультетине тапшыруу анын өмүрүндөгү бурулуш учур эле. Аманбек сабакты мыкты өздөштүрүп, коомдук турмушка да жигердүү аралашты. Үчүнчү курста аны факультеттин комсомол уюмунун катчысы кылып шайлашты — студенттер менен окутуучулардын ишеними ушундан көрүнөт. Мыкты окуусу жана коомдук жигердүүлүгү үчүн ал Лениндик стипендияга татыды.

Студенттик жылдар анын кесиби үчүн гана эмес, жеке жашоосу үчүн да тагдыр чечүүчү мезгил эле. Дал ушул институтта ал болочок жубайы Клара Хусаиновна Джидеевага — эң жаркын студенттердин бири, дайыма эң жогорку баа алып окуган Лениндик стипендиатка жолукту. Анын көңүлүн буруу үчүн Аманбек бардык жагынан биринчи болууга умтулчу: мурдагыдан да тырышып окуп, коомдук турмушка жигердүү аралашты; көп өтпөй өзү да отличниктердин, көрүнүктүү активисттердин катарына кошулду.

Алардын тааныштыгы чоң сүйүүгө, андан соң бактылуу үй-бүлөлүк жашоого айланды. Клара Хусаиновна ага жубай гана эмес, жакын дос, ишенимдүү таяныч жана эргүү булагы эле. Белгилүү окумуштуу, педагог жана окуу китептеринин автору катары ал өмүрүн билим берүүгө жана жаштарды тарбиялоого арнап, миңдеген студенттерге турмушка жолдомо берди.

1961-жылы педагогикалык практика учурунда Аманбек Карыпкулов биринчи жолу мектеп окуучуларына сабак өттү.

1962-жылы Аманбек Карыпкулов институтту артыкчылык менен аяктады. Институт ага окутуучу болуп калууну сунуштады; бул кызматта ал эки жыл эмгектенди.

Пржевальск жана Фрунзе · 1962–1968

Окутуучулуктан аспирантурага

Институтту аяктагандан кийин Аманбек Карыпкулов ошол жерде эки жыл орус тили жана адабиятынан сабак берди.

1964-жылы институттун ректору Р. Айнекеновдун сунушу менен Аманбек Карыпкулов Кыргыз мамлекеттик университетинин «Философия» адистиги боюнча аспирантурасына өтүп, Фрунзеге көчтү.

Анын илимий жетекчиси — философия кафедрасынын башчысы, философия илимдеринин кандидаты, доцент Асанбек Табалдиев. Таланттуу окумуштуу, жаңычыл жана илимий иштердин уюштуруучусу катары Табалдиев Советтер Союзунун алдыңкы изилдөөчүлөрү менен жигердүү кызматташчу.

Фрунзе жана Талас · 1964–1969

Айылдын маданий муктаждыктарынын өсүшү

Кандидаттык диссертациясынын темасы Кыргыз ССРинин материалдарына негизделген «Советтик дыйкандардын маданий муктаждыктарынын өсүшү» аттуу изилдөө эле. Иштин жүрүшүндө Талас облусунун колхоздорунда социологиялык изилдөөлөр жүргүзүлүп, анкеталар даярдалды жана кеңири фактылык материал топтолду.

Материалдарды талдап, Аманбек Карыпкулов айыл калкынын, айрыкча кыргыз дыйкандарынын маданий муктаждыктары кандай өнүгүп жатканын аныктады жана илимий жактан негизделген тыянактарды чыгарды. Изилдөө 1969-жылы кандидаттык диссертацияны ийгиликтүү коргоо менен жыйынтыкталды.

Диссертациянын расмий оппоненти — алдыңкы советтик социологдордун бири Лев Наумович Коган. Ал изилдөөнүн илимий деңгээлин гана эмес, айылдык маданий-агартуу мекемелерин өнүктүрүү боюнча сунуштарынын практикалык маанисин да белгилеп, эмгекке жогору баа берди.

Кийин Лев Коган Карыпкуловдун илимий насаатчысына жана жакын досуна айланды; Карыпкулов доктордук диссертациясын анын жетекчилиги астында даярдады.

Фрунзе · 1969–1983

Билим берүү — коомдун өнүгүшүнүн негизи

Аспирантураны аяктагандан кийин Аманбек Карыпкулов Кыргыз мамлекеттик университетинин философия кафедрасында иштеп калды.

Университетте иштей баштаган күндөн тартып ал билим берүүнү билимди өткөрүп берүү катары гана эмес, инсандын, коомдун жана мамлекеттин өнүгүшүнүн эң маанилүү негизи катары карачу. Кийин бул идея анын илимий чыгармачылыгынын өзөгүнө айланды.

Аманбек Карыпкулов илим, билим берүү жана алардын коомдук өнүгүүдөгү ролу тууралуу ондогон изилдөө, китеп жана монография жазды.

1981-жылы «Диалектика интернационального и национального в культуре» жана «Советский Киргизстан на этапе развитого социализма» эмгектери жарык көрдү. 1982-жылы «Народное образование в развитом социалистическом обществе» аттуу 447 беттик монографиясы басмадан чыкты.

1979-жылы Карыпкуловду Кыргыз ССР Илимдер академиясынын мүчө-корреспонденттигине шайлашты, 1983-жылы ал философия илимдеринин доктору болду. Кийин ага профессор жана Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын академиги наамдары ыйгарылды.

Фрунзе · 1968–1983 · 29–44 жаш

Инструктордон бөлүм башчысына чейин

1968-жылы Аманбек Карыпкуловдун жашоосунда жаңы этап башталды: жаш окутуучу жана изилдөөчүнү Кыргызстан Компартиясынын БКсына ишке чакырышты.

1968-жылы Аманбек Карыпкуловдун жашоосунда жаңы этап башталды. Жаш окутуучу жана изилдөөчүнү Кыргызстан Компартиясынын Борбордук комитетине ишке чакырышты.

БКда ал инструктордон илим жана окуу жайлар бөлүмүнүн башчысына чейинки чоң кесиптик жолду басып өттү. Анын милдетине илимий мекемелер менен жогорку окуу жайларын өнүктүрүү, окумуштууларды жана педагогдорду даярдоо, мектептик билим берүүнү жана тарбияны өркүндөтүү, ошондой эле саламаттык сактоо системасынын ишин жакшыртуу кирчү.

1973-жылдан 1983-жылга чейин Карыпкулов илим жана окуу жайлар бөлүмүн жетектеди. 1975-жылдан тартып Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты болуп шайланып турган.

Фрунзе · 1983–1985 · 44–46 жаш

БКнын идеологиялык иштер боюнча катчысы

Бул — билим берүү, илим, маданият, коомдук турмуш жана тарбия маселелерине жооп берген республика жетекчилигиндеги негизги кызматтардын бири.

1983-жылы Аманбек Карыпкуловду Кыргызстан Компартиясынын БКсынын идеологиялык иштер боюнча катчысы кылып дайындашты. Бул кызмат билим берүү, илим, маданият, коомдук турмуш жана тарбия маселелерине жооп берчү.

Ал мамлекеттик ишти илимий изилдөөлөр менен айкалыштыра берди. 1979-жылы Аманбек Карыпкуловду Кыргыз ССР Илимдер академиясынын мүчө-корреспонденттигине шайлашты, 1983-жылы ал философия илимдеринин доктору болду. Бул жетишкендиктер административдик иш аны жашоосунун башкы багыттарынын бири болгон илимден алыстатпаганын көрсөттү.

1985-жылдын март айында Аманбек Карыпкулов Кыргыз ССРинин Жогорку Советинин төрагасы болуп шайланды.

Фрунзе · март–декабрь 1985

Республиканын жогорку жетекчилеринин бири

Салыштырмалуу кыска убакыттын ичинде ал окутуучу жана изилдөөчүдөн республиканын жогорку жетекчилеринин бирине чейинки жолду басып өттү.

Ошол эле учурда Аманбек Карыпкулов республиканын жогорку өкүлчүлүктүү органынын ишине катышып жүрдү. Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты болгон Карыпкуловду 1985-жылдын 26-мартында анын төрагалыгына шайлашты.

Ал жогорку өкүлчүлүктүү органдын сессияларына төрагалык кылып, анын ишин уюштурууга жооп берди. Салыштырмалуу кыска убакыттын ичинде Карыпкулов окутуучу жана изилдөөчүдөн республиканын жогорку жетекчилеринин бирине чейинки жолду басып өттү.

Анын төрагалык мезгилинде республика Индиянын премьер-министри Раджив Гандини кабыл алды.

1985-жылдын 13-декабрында Карыпкулов төрагалык кызматтан кетти. Борбордук партиялык аппараттагы он жети жылдан кийин ал окутуучулукка жана изилдөөлөргө кайтты.

Фрунзе жана Бишкек · 1976–1995

Кыргызстандагы энциклопедия иши

Көз карандысыздыктын алгачкы жылдары илим, маданият жана китеп чыгаруу системасы үчүн оор сыноо эле.

1992-жылы Аманбек Карыпкулов Кыргыз энциклопедиясынын жетекчилигине келди. Бул илим, маданият жана китеп чыгаруу системасы кескин өзгөргөн татаал мезгил эле.

Анын жетекчилиги астында Кыргызстандын аймактарына, тарыхына, маданиятына жана улуттук мурасына арналган ири энциклопедиялык басылмаларды даярдоо иши уланды.

1976-жылы «Кыргыз совет энциклопедиясынын» биринчи тому жарык көргөндө, Карыпкулов анын башкы редакциясынын курамына кирди. 1980-жылга чейин чыккан алты томдун тең даярдалышына катышты.

Анын илимий-редактордук ишмердиги кийинки жылдары да уланды. Аманбек Карыпкулов 1982-жылы басылып чыккан «Энциклопедия Киргизской ССР» аттуу өзүнчө томдун, ошондой эле 2001-жылы жарык көргөн «Кыргызстан» улуттук энциклопедиясынын башкы редакцияларынын курамында иштеди.

1994-жылы кыргыз жана орус тилдериндеги 718 беттик «Чүй облусу / Чуйская область» энциклопедиясы жарык көрдү. Библиографиялык жазмада бул басылмага байланыштуу Аманбек Карыпкуловдун аты көрсөтүлөт; ошол эле жылдары Талас облусунун энциклопедиясы да басмага даярдалды.

Бул иштин туу чокусу — 1995-жылы жарык көргөн эки томдук «Манас-энциклопедиясы». Анын чыгарылыш маалыматында Аманбек Карыпкулов менен Р. Сарыбеков редактор катары көрсөтүлөт. Басылма эпостун 1000 жылдыгына атайын арналып, манасчылар, изилдөөчүлөр, баатырлар, сюжеттер жана «Манастын» изилдениш тарыхы тууралуу кеңири маалыматтарды камтыды.

Бишкек · 1994–1996

Басма системасын сактап калуу

Басма системасын, окуу жана илимий адабияттарды чыгарууну сактап калуу негизги милдет эле.

1994-жылы Аманбек Карыпкулов «Акыл» мамлекеттик концернинин жетекчилигине келди. Көз карандысыздыктын алгачкы жылдары илим, маданият жана китеп чыгаруу системасы үчүн оор сыноо эле.

Басма системасын, окуу жана илимий адабияттарды чыгарууну сактап калуу негизги милдетке айланды.

Концерндин бирдиктүү түзүмүнө «Кыргызстан», «Мектеп», «Адабият», «Госкомиздат» жана «Ала-Тоо» басмалары кирди. Карыпкулов басылмалардын мазмунуна жооп берип, редакциялык жана өндүрүштүк иштерди координациялады.

Концерн окуу, илимий жана маданий адабияттарды чыгарууну улантты жана «Манас-1000» программасына катышты.

Бишкек жана Талас · 1994–1995

Улуу эпостун миң жылдыгы

Аманбек Карыпкуловдун ишмердигинде 1995-жылы «Манас» эпосунун 1000 жылдык мааракесине даярдык көрүү жана аны өткөрүү өзгөчө орунду ээлейт. Ал мааракени өткөрүү боюнча уюштуруу комиссиясын жетектеп, кыргыз элинин руханий мурасын дүйнөгө таанытууга багытталган мамлекеттик иштин жетекчилеринин бири эле.

Миң жылдыкка даярдык мамлекеттик түзүмдөрдү, окумуштууларды, маданият ишмерлерин жана түрдүү өлкөлөрдүн өкүлдөрүн бириктирди. Илимий жана маданий иш-чаралар өтүп, китептер менен изилдөөлөр жарык көрдү; маараке көз карандысыз Кыргызстандын алгачкы жылдарындагы эң ири окуялардын бирине айланды.

Таласта «Манастын айылы» жана «Манас ордо» комплекстери түзүлдү, Бишкекте «Манас жана дүйнөлүк эпикалык мурас» симпозиуму өттү. Мааракелик программага 130дан ашык окумуштуу жана 60тан ашуун өлкөнүн өкүлдөрү катышты; 50дөн ашык басылма жана ондон ашык тасма жарык көрдү.

Аманбек Карыпкулов эпостун басылышына кириш макала жазып, анда «Манастын» кыргыз элинин кайталангыс маданий жана руханий мурасы катары маанисин терең илимий талдады. Эмгек адистердин жогорку баасына татып, манас таануучулар аны эпостун идеялык-көркөм жана тарыхый-маданий маанисин аңдап-түшүнүүгө арналган мазмундуу изилдөөлөрдүн бири катары тааныган.

«Манас» эпосунун миң жылдыгы — Аманбек Карыпкуловдун ишмердигиндеги эң маанилүү долбоорлордун бири. Анда анын мамлекеттик ишмер, окумуштуу, уюштуруучу жана басма тармагынын жетекчиси катары тажрыйбасы бир нукта айкалышты.

Бишкек · 1996–1998

Кыргыз телекөрсөтүүсүнүн жаңы доору

1996-жылы Аманбек Карыпкулов Кыргызстандын Мамлекеттик телерадиоберүү компаниясынын жетекчилигине келди.

1996-жылы Аманбек Карыпкулов Кыргызстандын Мамлекеттик телерадиоберүү компаниясынын — КТРдин жетекчилигине келди.

Анын тушунда КТР түп-тамырынан өзгөрдү. Техникалык база олуттуу жаңыланып, телерадиокомпания үчүн Ирандан ошол мезгилдеги заманбап кесиптик телевизиондук жабдуулар сатылып алынды. Кыргыз телекөрсөтүүсүнүн эфир убактысы суткасына 4–5 сааттан 17 саатка чейин көбөйдү — улуттук берүүнүн жаңы этабы ушинтип башталды.

Техникалык жаңыланууга Япониянын эл аралык кызматташтык агенттиги жана NHK Integrated Technology даярдаган план негиз болду. Телекомпанияда «Ала-Тоо» маалымат борбору, «Нур» жана «Ата-Журт» продюсердик борборлору пайда болду.

Аманбек Карыпкулов жамаатка да өзгөчө көңүл бурчу. КТР кызматкерлери үчүн биринчи жолу турак үйлөр курулуп, мунун аркасында телерадиокомпаниянын көптөгөн кызматкерлери өз үйүнө ээ болушту. Эмгек акы жогорулап, материалдык база чыңдалды, чыгармачылык жана кесиптик иш үчүн шарт түзүлдү.

Кыргызстан · 1998–2001

Мамлекеттик корпорация жана жалпы улуттук тармак

2001-жылы корпорацияга алты облустук телерадиокомпанияны өткөрүп беришти.

1998-жылдын 16-мартында телерадиону Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик телерадиоберүү корпорациясына айлантышты. Редакциялар менен продюсердик борборлорду кайра уюштуруу эфирди үзгүлтүккө учуратпай жүргүзүлдү.

1998-жылы Карыпкуловдун илимий эмгеги Кыргыз Республикасынын илим жана техника жаатындагы Мамлекеттик сыйлыгына татыды.

2001-жылдын январында корпорацияга алты облустук телерадиокомпанияны өткөрүп беришти да, ал жалпы улуттук тармакка айланды. Карыпкулов бул иштин тажрыйбасын кийин «КТР: Испытание временем» китебинде баяндады.

Бишкек · 2001–2002

Аткаруучулук тартип жана жоопкерчилик

2001-жылы Аманбек Карыпкулов Кыргыз Республикасынын Президентинин Администрациясын жетектей баштады. Анын ишинин өзөгү — аткаруучулук тартипти жана мамлекеттик органдардын жетекчилеринин жеке жоопкерчилигин чыңдоо. Анын тушунда мекемелер менен кызмат адамдарынын ишинин жыйынтыктарын караган Администрациянын коллегиясынын ролу кыйла күчөдү. Ошол кездеги басма сөз анын таасирин атүгүл мурдагы Саясий бюронун таасирине образдуу түрдө салыштырчу.

Ошол эле учурда ал сот реформасын, саламаттык сактоо, мамлекеттик жана жергиликтүү башкаруу тармактарындагы өзгөрүүлөрдү ишке ашырууга катышты; агрардык саясат жана жер-мүлк талаштарын чечүүнүн жаңы механизмдерин өнүктүрүү маселелери менен алектенди.

Анын Президенттин Администрациясын жетектеген мезгили мамлекеттик аппаратты уюшкан, талапчыл жана кабыл алынган чечимдер үчүн жоопкерчиликтүү кылууга умтулуусу менен эсте калды.

2002-жылдын 22-майында Карыпкулов кызматтан кетти. Ошол эле жылдын 15-июлунда аны Кыргыз Республикасынын Түркиядагы атайын жана ыйгарым укуктуу элчиси кызматына дайындашты.

Анкара жана Скопье · 2002–2005 · 63–66 жаш

Дипломатиялык кызмат

Анын ынандыра билүү, диалог түзүү жана өз ара түшүнүшүүгө жетишүү жөндөмү дипломатиялык кызматта өзгөчө айкын көрүндү.

2002–2005-жылдары Аманбек Карыпкулов Кыргыз Республикасынын Түркиядагы жана ошол эле учурда Македониядагы атайын жана ыйгарым укуктуу элчиси болуп иштеди. Анын ынандыра билүү, диалог түзүү жана өз ара түшүнүшүүгө жетишүү жөндөмү дипломатиялык кызматта өзгөчө айкын көрүндү.

Бул мезгилде кыргыз-түрк экономикалык кызматташтыгы кыйла жанданды. Аманбек Карыпкулов Түркиянын ишкерлери жана өнөр жай өкүлдөрү менен жигердүү жолугушуп, аларды кыргыз экономикасына инвестиция салууга чакырды.

2003-жылы ал Режеп Тайип Эрдоган менен сүйлөшүүлөрдү өткөрдү, президент Ахмет Неждет Сезерге ишеним грамоталарын тапшырды жана мурдагы президент Сүлейман Демирел менен жолукту.

Ошол эле жылы Стамбулда Карыпкуловдун «КТР: Испытание временем» китеби жарык көрдү.

2004-жылы ал Түркиянын Arbel жана Sammex ири компанияларынын өкүлдөрүн Таласка өзү алып келди. Жергиликтүү бийлик жана фермерлер менен жолугушкандан кийин тараптар Талас буурчагын сатып алуу боюнча узак мөөнөттүү кызматташтыкты жолго коюуга макулдашты.

Ошол эле 2004-жылы түрк компаниясы Бишкекте келечектеги VEFA Center үчүн жер тилкесин алды. Бул — Кыргызстандагы эң белгилүү түрк инвестициялык долбоорлорунун бири.

Ал боордош эки элдин тарыхый-маданий байланыштарына да өзгөчө көңүл бурду. 2004-жылдын октябрында Түркиянын Изник шаарындагы тарыхый «Кыргызлар тюрбесинин» жанында Изник үчүн салгылашкан кыргыз жоокерлеринин элесине кыргыз баатырынын эстелиги орнотулду; аны Кыргызстанда скульптор Тургунбай Садыков жасаган.

2004-жылдын 14-декабрында Карыпкулов Кыргызстандын Македониядагы биринчи атайын жана ыйгарым укуктуу элчиси катары президент Бранко Црвенковскийге ишеним грамоталарын тапшырды. Соода-экономикалык кызматташтык, кош салык салууну болтурбоо жана инвестицияларды коргоо боюнча келишимдердин долбоорлору талкууга алынды.

Дипломатиялык кызмат — Аманбек Карыпкуловдун мамлекеттик ишмердигиндеги акыркы ири этап. Бул кызматта ал көп жылдык тажрыйбасын Кыргызстан менен Түркиянын достугун, экономикалык кызматташтыгын жана тарыхый байланыштарын чыңдоого жумшады.

2005-жылдын 25-апрелинде Карыпкуловдун дипломатиялык миссиясы аяктап, ал Кыргызстанга кайтты.

Клара, балдары жана неберелери · 1959–2026

Үй-бүлө: салттардын уландысы

Илим, китептер, билим берүү, маданият, эмгекти жана билимди урматтоо алардын үйүндөгү табигый чөйрө эле.

Аманбек Карыпкуловдун жашоосунда үй-бүлө дайыма өзгөчө орунда эле. Көп жылдар бою анын жанында жубайы Клара Хусаиновна Джидеева — профессор, көрүнүктүү филолог-окумуштуу, адабиятчы жана педагог болду. Александр Пушкиндин чыгармачылыгын изилдөө анын илимий ишмердигинде өзгөчө орун ээлечү; Клара Джидеева советтик филология мектебинде Пушкиндин мурасын изилдеген ири окумуштуулардын бири катары таанылган.

Клара Джидеева — ондогон илимий эмгектердин, монографиялардын, окуу китептеринин жана окуу-усулдук колдонмолордун автору. Ал көп жылдар бою сабак берип, Кыргызстандын филологиялык билимин өнүктүрүүгө жана педагогикалык кадрларын даярдоого чоң салым кошту.

Аманбек Карыпкулов менен Клара Джидеева — жубайлар гана эмес, бири-бирине тирек болгон эки ири окумуштуу, педагог жана интеллектуал. Илим, китептер, билим берүү, маданият, эмгекти жана билимди урматтоо алардын үйүндөгү табигый чөйрө эле. Алар Элеонора, Нурлан жана Асель аттуу үч баланы чогуу тарбиялап, билимди урматтоону, жоопкерчиликти жана тандаган ишинде өз ордун табууга умтулууну алардын боюна сиңиришти.

Улуу кызы Элеонора Карыпкулова ата-энесинин илимий-педагогикалык салтын улантты. Филология илимдеринин кандидаты, кыргыз тилинин окутуучусу катары ал көп жылдар бою Борбордук Азиядагы Америка университетинде иштеп, илимий жана окутуучулук ишмердик менен алектенип келет.

Уулу Нурлан Карыпкулов башкаруу жана бизнес тармагындагы жолду тандады. Ар кайсы жылдары ал «Кыргызтамакаш» мамлекеттик акционердик коомун жетектеди, «Кыргызтамекисиде» жетекчилик кызматта иштеп, мунай тармагындагы кесиптик ишин улантты; «Газпром нефть Азия» ЖЧКсынын башкы директорунун орун басары болду, кийин «Бишкек Петролиумду» жетектеди.

Кичүү кызы Асель Карыпкулова да өмүрүн агартуу тармагы менен байланыштырды. Кыргыз улуттук университетинде иштеп, ал жерде Тышкы байланыштар башкармалыгын жетектеди.

Бул салттар неберелерде да уланды. Семетей Аманбеков — кыргызстандык журналист, интервьюер, иликтөөчү, медиаменеджер жана коомдук ишмер. Анын көп жылдык кесиптик ишмердигинин өзөгүндө журналисттик иликтөөлөр, коомдук маанилүү темалар, чоң маектер, автордук подкасттар жана медиадолбоорлор турат. Ал жалпыга маалымдоо каражаттарын жетектеди, кесиптик журналисттик уюмдардын ишине катышты; сөз эркиндигин жана журналисттердин укуктарын коргоо маселелери менен алектенип келет.

Үй-бүлөлүк салттардын уландысы башка неберелердин турмуш жолунан да көрүнөт. Аймончок АУЦАны аяктап, 2015–2018-жылдары Германиядагы Киль университетинен илим магистри даражасын алды. Иман АУЦАны аяктагандан кийин «Кока-Кола Бишкек Боттлерс» ЖАКында каржы менеджери болуп иштейт. Арууке АУЦАны аяктап, Анкара университетинин магистратурасында билимин улантты жана учурда маркетинг агенттигинде иштейт. Баина «Эпсилон» мектебинде окуйт.

Бүгүнкү күндө тукумдун кийинки мууну — чөбөрөлөрү Айлун, Алман жана Аурель өсүп келе жатышат.

Бул үй-бүлөнүн ар кыл муундары ар башка жолдорду — илимди, билим берүүнү, башкарууну, бизнести, журналистиканы жана коомдук ишмердикти тандады. Бирок алардын баарын Аманбек Карыпкулов менен Клара Джидееванын үйүндө түптөлгөн баалуулуктар бириктирет: билимди урматтоо, эмгекчилдик, жоопкерчилик, маданият жана коомго пайдалуу болууга умтулуу.

Аманбек Карыпкуловдун мурасы анын китептеринде, илимий эмгектеринде жана мамлекеттик иштеринде гана уланбайт. Бул мурас анын башкы баалуулуктары — билимди жана адамдарды урматтоо, өз ишине жоопкерчилик жана Кыргызстанга болгон сүйүү — өткөрүлүп берилген үй-бүлөсүндө, балдарында, неберелеринде жана чөбөрөлөрүндө жашап келет.

Илим жана мамлекеттик кызмат · 1969–2008

Эскерүү жана мурас: өлкөгө арналган өмүр

Аманбек Карыпкулов 2008-жылы дүйнөдөн кайтты; артында калган мурасты бир кесипке же бир мамлекеттик кызматка гана сыйдыруу мүмкүн эмес.

Аманбек Карыпкулов 2008-жылы дүйнөдөн кайтты. Артында бир кесипке же бир мамлекеттик кызматка гана сыйдырууга мүмкүн болбогон мурас калды. Окумуштуу жана педагог, мамлекеттик ишмер жана уюштуруучу, улуттук телерадионун жетекчиси жана дипломат катары ал өмүрүнүн ар бир этабында Кыргызстандын билим берүү, илим жана маданият тармактарынын, ошондой эле мамлекеттик институттарынын өнүгүшүнө салым кошту.

Анын илимий мурасы философия, билим берүү жана маданият боюнча ондогон эмгектерди камтыйт. Ал 100дөн ашык илимий эмгек, анын ичинде 20 китеп жазды. Эң белгилүүлөрү — «Народное образование в развитом социалистическом обществе», «Интернациональное воспитание в средней школе в условиях обновления общества» жана улуттук телерадиону жетектөөдөгү көп жылдык тажрыйбасына негизделген «КТР: Испытание временем».

Академик Аманбек Карыпкуловдун илимий ишмердиги жөнүндө сөз кылганда, анын Кыргызстандагы энциклопедия ишин өнүктүрүүгө кошкон олуттуу салымын айтпай кетүүгө болбойт. «Кыргыз совет энциклопедиясынын» биринчи тому жарык көргөн 1976-жылдан тартып ал башкы редакциянын курамында иштеп, алты томдун тең даярдалышына катышты.

Коомдук илимдер бөлүмүнүн окумуштууларынын ата мекендик илимге кошкон маанилүү салымы — көп томдук «История Киргизской ССР», «Очерки истории Коммунистической партии Киргизии», ошондой эле тарых, философия, экономика, педагогика, көркөм өнөр жана башка багыттар боюнча энциклопедиялык жана окуу басылмаларын түзүү. Алардын арасында «Кыргыз тарыхы», «Философия», «Экономика», «Кыргыз педагогикасы», «Кыргыз сүрөт искусствосу» жана башка фундаменталдуу эмгектер бар.

Аманбек Карыпкуловдун илимий эмгеги жогорку баага татыды. Ал философия илимдеринин доктору, профессор, Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын академиги болгон; 1998-жылы Кыргыз Республикасынын илим жана техника жаатындагы Мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты болду. Көп жылдык эмгеги үчүн аны эки Эмгек Кызыл Туу ордени менен, СССРдин жана Кыргыз Республикасынын медалдары, Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ардак грамоталары менен сыйлашты.

Бирок анын башкы мурасы — наамдар менен сыйлыктар гана эмес, конкреттүү иштер. Илим менен билим берүүнү өнүктүрүү, Жогорку Советке жетекчилик кылуу, көз карандысыздыктын алгачкы жылдарында улуттук китеп чыгарууну сактап калуу, «Манас» эпосунун миң жылдыгын уюштуруу, Кыргыз телерадиосун жаңыртуу, мамлекеттик башкаруунун тартибин чыңдоо жана Кыргызстандын Түркия менен мамилелерин өнүктүрүү — мунун баары өлкөнүн тарыхынын бир бөлүгү.

Кара-Суу · 2009–2026

Мектеп анын ысымын алып жүрөт

2009-жылы Кара-Суу айылындагы орто мектепке Аманбек Карыпкуловдун ысымын ыйгарышты; мектепте музей ачылып, эстелик орнотулду.

Аманбек Карыпкуловдун элеси анын кичи мекенинде да сакталат. 2009-жылы Кара-Суу айылындагы орто мектепке анын ысымын ыйгарышты, мектепте музей ачылды, аймагына эстелик орнотулду.

2025-жылы имарат курулгандан бери биринчи жолу капиталдык оңдоодон өткөрүлдү; жаңыланган мектепте алты жүзгө жакын бала билим алууда.

Мектеп музейинде анын окуусу, илимий иши, мамлекеттик жана дипломатиялык кызматы тууралуу сүрөттөр, китептер жана материалдар сакталат. Окуу класстарынын биринде досканын жанында Карыпкуловдун портрети илинип турат.

Бүгүн Аманбек Карыпкулов атындагы мектеп ишин улантып, балдардын жаңы муундарын тарбиялоодо. Анын класстарында күн сайын кадимки сабактар өтөт.

Соңку сөз

Кала турган мурас

Аманбек Карыпкуловдун элеси баарынан мурда анын Кыргызстан үчүн жасаган иштеринде жашайт.

Кара-Суудан чыккан айылдык баладан академикке, жогорку мамлекеттик органдардын жетекчисине жана Кыргыз Республикасынын элчисине чейинки өмүр жолу — билим, эмгек жана коомго кызмат кылуу адамдан кийин кала турган мураска кантип айланарынын үлгүсү. Аманбек Карыпкуловдун элеси анын китептеринде жана илимий эмгектеринде, мамлекеттик жана маданий долбоорлордо, кыргыз телекөрсөтүүсүнүн тарыхында, «Манаста», анын ысымын алып жүргөн мектепте жана баарынан мурда — Кыргызстан үчүн жасаган иштеринде жашайт.